| تبليغات | X |
|
کتاب/کتابخانه/ کتابداری/اطلاع رسانی و دانش شناسی
|
 |
 |
|||||||||||
|
تجهیزات و لوازم مربوط به سوانح
عكسالعمل: مرحله سوّم. مرحلة سوم برنامهريزي براي مقابله با سوانح، برخلاف دو مرحلة قبلي، جنبه عكسالعمل دارد تاپيشگيري اين مرحله مربوط به اقداماتي است كه بايد به هنگام وقوع سانحه انجام گيرد. قدم اول و دوّم عبارت از اعلام خطر و جمعآوري كاركنان است. دستورالعملهاي انجام اين كار بايدقبلاً در محّل آماده باشد. اعلام خطر آتشسوزي و اقدامهاي احتياطي بايد اين اطمينان را بوجود آورد كهخطر براي مردم به حداقل رسيده و اقدامات مربوط به مهار كردن آتش آغاز شده است. ضمن اقدامات مربوط به اعلام خطر و خبر دادن به كاركنان عضو تيم مقابله با سوانح، بايد به رهبراين تيم نيز اطلاع داد تا در مورد جمع شدن تيم تصميمگيري كند. اگر جمع شدن اعضاء تيم ضروريباشد در آن صورت بايد اطمينان حاصل شود كه كارهاي مرحلة دوم اجراء شده است. گام بعدي حصول اطمينان از امنيت منطقه سانحه ديده براي ورود به آن منطقه است. در سوانحبزرگ، بايد امن بودن منطقه سانحه ديده از طرف يك افسر ارشد يا رئيس آتشنشاني اعلام شود، ولي درسوانح كوچكتر اين موضوع ميتواند از طرف رهبر تيم مقابله با سوانح اعلام شود. بايد اطمينان حاصلشود كه منطقه سانحه ديده امن است و اين كار شايد متضمّن بستن شيرهاي اصلي آب و گاز و قطع برِ وباز كردن (يا بستن) پنجرهها و غيره باشد. به محض اينكه منطقه سانحه ديده براي ورود، امن شد، رهبر گروه مقابله با سوانح بايد برآوردهاياوليّه را از خسارات بعمل آورد. هدف از اين سنجش اين است كه ميزان دقيق خسارات وارده تخمين زدهشود و لوازم و تجهيزات مورد نياز مشخص شود. بعد از اين برآوردها مسئول سنجش خسارات ميتواندتعداد كاركنان را محدود كرده و وظايف اوليه را تعيين كند. بايد موقع ورود به محوطه سانحه ديده حتيبعد از اعلام امن بودن منطقه، دقت كافي مبذول داشت زيرا ممكن است روي كف اطاِها آب ريختهباشد و يا بر اثر سرنگون شدن وسايل و قفسهها موانعي بر سر راه ايجاد شده باشد. بعد از ورود به منطقة سانحه ديده و برآورد ميزان و وسعت خسارات ،بايد مواد و اشياء خسارتديده را از محّل خارج كرد. اين كار متضمّن اقدامهاي چندي است. نخست اينكه، بايد مواد صدمه ديده،بستهبندي شود، و به محّل امنتر انتقال يابد.براي بستهبندي از قوطيهاي مقوايي مخصوص آرشيو، ياكارتونهاي شير خشك و نان استفاده ميشود.شرح كوتاهي از مواد بستهبندي شده مانند خلاصه عنوانيا شماره بازيابي لازم است تا محل و جاي آن ماده يا كتاب معلوم شود، و در نتيجه اطلاعات لازم برايارائه به بيمه حاصل گردد و همچنين عكسبرداري از مواد صدمه ديده براي دريافت خسارت از ادارةبيمه لازم است. در صورت امكان محلّي در نزديكي منطقة سانحه ديده جهت بررسي و تعمير موادخسارت ديده فراهم شود تا تعميرات و فعاليتهايي مانند خشك كردن موادي كه كمي خيس شدهاند، درهواي آزاد انجام گيرد. همچنين محلي نيز براي بستهبندي موادي كه احتياج به منجمد شدن دارند، لازم است. انجام اين كارها به آموزشهاي كامل و ترجيحاً تجربه نيازمند است. چگونگي وضع هوا يكي از عواملمهم در تعيين و تصميمگيري دربارة فعاليتهاي مورد نياز است. اگر دماي هوا پايين باشد، در آن صورتوقت بيشتري براي نجات دادن كتابهاي آب افتاده وجود دارد، تا زماني كه هوا گرم است و احتمال رشدكپكها فوِالعاده زياد. گام اول كاهش دادن مقدار رطوبت هواست (مثلاً اگر آتش با استفاده از آبخاموش شده باشد در آن صورت هواي كتابخانه مرطوب خواهد بود) تا از رشد كپكها جلوگيري شود.كارهاي زيادي وجود دارند كه بايد انجام داد، و كارهاي بسياري كه نبايد انجام داد و البته بايد به آنهاتوجه داشت و انتخاب بهترين روشها و پيروي از آنها اهميت زيادي دارد. سرعت در برآورد خساراتوارده به مواد و تجهيزات موجود در كتابخانه ضرورت كامل دارد، امّا بعضي اوقات اشتباه در موردبعضي از مواد ميتواند آنها را غير قابل استفاده كند. بعنوان مثال: قفسهها را بايد هميشه از رديف بالاخالي كنيم تا احتمال افتادن و واژگون شدن آنها را به حداقّل برسانيم. وسايل و كتابهاي كثيف را نبايد بادستمال يا با برس تميز كرد، چون اين عمل باعث ميشود كثافات هر چه بيشتر به كتاب بچسبد، بلكهبايد كثافات را به نرمي با آب تميز از روي صفحات پاك كرد. كتابهاي مرطوب را نبايد بست. مواد غيركاغذي را نميتوان مانند مواد كاغذي جابجا كرد و اين موارد بايد هميشه مد نظر باشند. اينگونة اقدامات وديگر فعاليتّها بايد به اعضاء تيم مقابله با سوانح آموزش داده شود. كتاب مهمّي در اين زمينه به قلم پيترواترز باعنوان "روشهاي باز يافت مواد كتابخانهاي كه بر اثر آب صدمه ديدهاند " به رشته تحرير درآمده است(۲۸). بازيافت: مرحلهنهائي مرحلة نهائي عبارت است از انجام اقداماتي كه منطقة سانحه ديده و مواد خسارت ديده را به شرايطثابت و قابل استفاده بازگرداند. در اينجا فرض بر اين است كه، مواد خسارت ديده از منطقه سانحه ديدهخارج شده و با مرمت آنها در منطقهاي نزديك به محّل سانحه، خطرهاي آتي مرتفع شده است (مثلاًكتابهاي مرطوب در معرض هوا خشك شدهاند). در اين مرحله وقت زيادي براي برنامهريزيهاي دقيق وجود دارد، زيرا عواملي كه مواد كتابخانه راتهديد ميكردند، از ميان رفتهاند و آنچه اكنون مورد نياز است تصميمگيري در مورد چگونگي قراردادنمواد در كتابخانه و استفاده مجدد از آنها است و اينكه بهترين روش براي اين كار كدام است. بهتر است باافراد صاحب نظر مشورت و برآوردي از روشهاي حفاظتي و تخمين هزينة اقدامات به عمل آيد. توجهكنيد كه روش ارزانتر در مورد بعضي از مواد، دور انداختن آنها و خريد مجدد آنهاست و اين در صورتيممكن است كه آن نوع ماده هنوز در بازار موجود باشد. در اين مرحله است كه ارزش ضبط و ياد داشتبرداري از مواد كتابخانهاي موقع انتقال از منطقه سانحه ديده و فرستادن آن مواد به مقصدهاي مختلف،كاملاً بايد تشخيص داده شود زيرا ياد داشت برداري از اين مواد به ما اين امكان را ميدهد كه آسانتر وراحتتر تصميم را بگيريم چه مواد يا كتابهايي نبايد منجمد شوند، بايد از مجموعه حذف شوند،جايگزين شوند، يا دوباره صحافي گردند. با شركتهاي بيمه نيز بايد تماس گرفت. در سانحهاي كه شمارزيادي از مواد كتابخانه صدمه ديدهاند،اجراي يك برنامة چند مرحلهاي لازم است تا بتوان از عهدةكميّت و هزينه مواد صدمه ديده برآمد و آنها را دوباره به شرايط قابل استفاده بازگرداند. خود منطقه سانحه ديده نيز احتياج به توجه و دقت دارد تا مجدداً به صورت قابل استفاده در آيد.براي اين كار لازم است اقداماتي مانند تميز كردن مواد و تجهيزات، خشك كردن كفپوشها و كفاطاِها، انجام گيرد. همچنين ضرورت دارد مقدار رطوبت هوا پايين آورده شود.از جمله روشهاي مؤثردر اين زمينه، استفاده از مواد و تجهيزات پايين آورندة رطوبت و بادبزنهايي است كه هوا را به جريان درميآورند. تهويه خوب نيز اهميّت دارد. براي جلوگيري از رشد كپكها لازم است كه سقفها، ديوارها وكف اطاِها شسته شده و به قفسهها داروهاي ضد قارچ پاشيده شود و مسئولين حفاظت و نگهداريمواد بهترين روش را ارائه دهند. دما و رطوبت نسبي بايد بطور مرتب بررسي شود تا از ثبات آنها اطمينان حاصل گردد و فقط در اينصورت است كه ميتوان مواد كتابخانه را به محل قبلي خود باز گرداند. به حالت اول بازگرداندن محّل سانحه و بازگرداندن مواد به جاي خود شايد مستلزم وقت زيادي برايبرآورد و سنجش مسأله باشد. مثلاً: جاي قفسهها را طوري بايد تغيير داد كه ديگر در زير لولههاي آبقرار نگيرند، پائينترين رديف قفسه را ميتوان در سطحي بالاتر از كف اطاِ قرارداد و محافظهايي بالايقفسهها نصب كرد. در مورد خود مواد، ميتوان جايگاههاي خاص را ارزيابي كرد: آيا جعبهها باعثحفاظت ميشوند، آيا جزوه دانهاي سر باز بايد با قوطيهاي سربسته تعويض گردند تا بتوان از خساراتآبي كه ممكن است از بالا بچكد، جلوگيري كرد. مرحلة آخر در فرايند بازيافت عبارتست از: سنجش و بررسي فعاليتهايي كه به منظور برطرف كردننقاط ضعف برنامه مقابله با سانحة، انجام ميگيرد. همة كاركناني كه در ارتباط با سانحه هستند، بايد دربررسي و پژوهشها شركت داشته و نظريات آنها به دقت مورد توجه قرار گيرد و چنانچه مناسبتشخيص داده شوند، در برنامة مقابله با سوانح گنجانده شوند. روشهاي بازيافت مواد مطلب مهمّي كه بايد در اينجا متذكّر شوم،اشاره به روشهايي است كه براي احياء و بازسازي موادصدمه ديده و مناطق سانحه ديده وجود دارد تا بتوان آنها را دوباره قابل استفاده كرد (روشهايي كه برايخشك كردن كتابهاي مرطوب و منجمد شده قابل استفاده است). چون اينگونه روشها دائما در حالتغيير و پيشرفت است، لذا بايد از روشهاي جاري با حضور در كارگاههاي كارآموزي و با مطالعة متونمربوط به حفاظت و نگهداري، اطلاع حاصل كرد و يا به معلومات قبلي خود افزود. روشهاي خشككردن مواد خشك كردن مواد در معرض هوا، از سادهترين روشها است. هدف از انجام اين كار، در معرض هواقرار دادن سطوح مرطوب اشياء است تا، خشك شوند. كتاب مرطوب را بايد بصورت ايستاده روي ميز قرار داد و صفحات آن را در مقابل هوا باز گذاشت و يالابلاي صفحات آن كاغذ خشك كن قرار داد. اگر چه اين روش مؤثر بوده و نيازمند تجهيزات گرانقيمت ياوسايل ديگر نيست (پنكه و كاغذ خشككن كه لابهلاي صفحات براي جذب رطوبت قرار دادهميشوند، از لوازم ضروري هستند) امّا كاري كسل كننده، وقتگير و شاِ ّ است. خشك كردن به روش انجماد از سال ۱۹۷۲ تا به حال براي خشك كردن مواد كاغذي، به كار رفتهاست و موادي كه رطوبت دارند بايد براي انجماد آماده شوند. كتابهاي مرطوب در كيسههاي پليتن قرارداده ميشوند و در حاليكه عطف آنها رو به پايين قرار دارد، در صندوقهاي پلاستيكي يا جعبههايمقوايي محكم قرار ميگيرند. سپس آنها را در فريزرهايي با دماي انجماد ۲۱ درجه سانتي گراد زير صفر ياپايينتر منجمد ميسازند. هر چه عمل انجماد سريعتر صورت گيرد بهمان اندازه بهتر است زيراكريستالهاي يخ كوچك و ريز خواهند بود. و در نتيجه ضرر كمتري به كتابها يا مواد ديگر خواهندرساند. اين وسايل ميتوانند مدت زمان درازي منجمد بمانند تا موقع مناسب براي خشك كردن آنهافرابرسد. سپس مواد منجمد شده در محيط خلاء قرار داده ميشوند و در اين حالت، خلاء باعث پايينآمدن نقطة جوش آب شده و يخ بدون تبديل شدن به آب، بخار ميشود. سپس بخار آب توليدشده،تخليه ميشود. اين مرحله از فرايند بطئي و كند است و از يك هفتهونيم تا سههفته طول ميكشد.امّا ميتوان اين فرايند را با گرم كردن ديوارهها و قفسههاي اطاقك خلاء تا ۳۷ درجه سانتي گراد سرعتبخشيد (۲۹). پاركر فرايند خشك كردن در انجماد و اثر آن را بر آثار و مواد مختلف شرح داده است.(۳۰) اگر چهخشك كردن به روش انجماد باعث پيدايش لك آب و چروك شدن صفحات ميگردد و جلد بعضي ازكتابها تاب برميدارد ولي نتيجه نهايي، بازگرداندن مواد به كتابخانه و استفادة مجدّد از آنهاست. فرايندانجماد، هاگ كپكها را از بين نميبرد و لذا بايد جلو رشد كپك را گرفت و تجهيزات مورد نيازگران بودهاستفاده از آنها وقتگير است، امّا عموماً مورد استفاده قرار ميگيرند و مؤثر هستند. روش ديگري كه براي خشك كردن وجود دارد استفاده از اجاِهاي ماكروويو است در اكثر متونمربوط به حفاظت و نگهداري مواد كتابخانه به آن اشاره شده است امّا بهتر است اين روش تا شناسايياثرات آن بر روي كاغذ، چسب و جلد كتابها مورد استفاده قرار نگيرد. تميز كردن و خشك كردن مواد درهواي خشك روشي است كه براي خشك كردن مواد كتابخانه در مقياس وسيع مورد استفاده قرارميگيرد. در اين صورت تمام محوطه يا ساختمان با پوشاندن اجزاء آنها در ورقههاي پلاستيكيهوابندي ميشود. و هواي خشك با دماي ۲۶ درجه سانتيگراد و رطوبت نسبي ۱۵% با پمپ واردمحل ميگردد. اين روش در مورد مواد نازك مانند اسناد كاغذي موثر است. امتياز اين روش سرعت عملآن است و ميتواند براي خشك كردن مواد در شرايط مختلف مورد استفاده قرار گيرد. امّا چون ازفنآوري بالا برخوردار است، فقط ميتواند در نقاطي كه منفذها و درزهاي ساختمان كاملاً مسدود شدهباشند مورد استفاده قرار گيرد. قبلاً گفته شد كه مواد غير كاغذي كتابخانه نيازمند روشهاي متفاوتي هستند تا بتوان آنها را دوبارهقابل استفاده كرد. نجات و بازيافت صفحات لرزان كامپيوتر كه آب به آنها صدمهزده نمونهاي از اين مواداست كه در مقالهاي از نانسي اولسون در سال ۱۹۸۶ چنين شرح داده شده است(۳۱). ديسكهايي كهمختصري مرطوب شده بودند با استفاده از سشوار و ايجاد جريان هواي خشك، خشك شدند.ديسكهاي فرورفته در آب از قاب پلاستيكي خود بيرون آورده شده و با دقت خشك شدند، ابتدا آنها رابراي خشك شدن در هواي آزاد آويخته و بعد از خشك شدن در غلاف تازه قرار دادند و از اطلاعات آنهانسخه برداري شد. در نتيجه همة دادهها نجات پيدا كردند. ادامه دارد...
+
نوشته شده در شنبه یازدهم تیر 1384ساعت 2:54 بعد از ظهر توسط دکتر مهرداد نیکنام
|
|
||||||||||||
|
||||||||||||
 |
 |
||||
نوشته های پیشین اردیبهشت 1387 تیر 1386 فروردین 1385 شهریور 1384 مرداد 1384 تیر 1384 خرداد 1384 |
|||||
|
|||||
