آمادگی دربرابر سوانح و بلایا به ویژه بلایای طبیعی(قسمت سوم )
هدفهاي برنامهريزي براي مقابله با سوانح
قبل از اينكه متذكر شويم برنامهريزي براي مقابله با سوانح چيست ؟بهتر است به وضوح بدانيم كهاين برنامه چه نيست. برنامهريزي براي مقابله با سوانح و بلايا، با اقدامات اضطراري و موقعيتهايديگري كه سلامتي بشر را در موقع قرار دادن مواد در قفسه و استفاده از آنها، تهديد ميكند،ارتباطيندارد. اين نوع اقدامات معمولاً در رابطه با ساير سازمانهايي مانند سازمان آتشنشاني يا غيرمترقبه ادارهحوادث تنظيم و تكميل ميشود و ميتواند بصورت نشريهاي جدا از برنامة مقابله با سوانح تنظيم ومنتشر گردد. تنظيم كنندگان برنامههاي مقابله با سوانح معتقدند كه اقدامات امنيتي كه براي مردم وجوددارد ميتواند به عنوان بخشي از اقدامات مقابله با سوانح انجام گيرد.
برنامهريزي براي مقابله با سوانح در واقع يك برنامة مرحله بندي شده است و در صورتي به مرحلهعمل در ميآيد كه از امنيت مربوط به مردم اطمينان حاصل و به حفظ و امنيت مجموعه مواد كتابخانه مربوطگردد. به عبارت ديگر، مسئولان برنامهريزي براي مقابله با سوانح تصور ميكنند امنيت كاركنان و مراجعينكتابخانهها نسبت به هر چيز ديگري برتر و مهمتر بوده و اقدامات لازم درباره امنيت آنها بايد بعمل آيد.
اجزاء كليدي برنامهريزي براي مقابله با سوانح عبارتند از: جلوگيري و ممانعت از سوانح يابرنامهريزي براي كاهش دادن خطرات، تعيين اولويت كارها و رويارو شدن با سوانح با استفاده ازروشهايي كه قبلاً درباره آنها تجربياتي حاصل شده است. شوارتزبرگ فهرستي از هدفهاي برنامهريزيبراي سوانح تهيه كرده و معتقد است كه هدفهاي اينگونه برنامهريزي عبارت است از:
1ـ كم كردن بالقوه زيان و ضرر با پيشبيني امكانات و كاهش دادن مناسب آنها در هر موقع و فرصتممكن.
2ـ اطمينان از اينكه مؤسسات خصوصي و عمومي كه در مواقع اضطراري و وقوع حوادث به كمكفرا خوانده ميشوند، از كم و كيف كتاب و كتابخانه آگاهي داشته و براي مواد كتابخانهاي اولويت قائلباشند .
3ـ كم كردن احتمال و امكان وقوع مجدد سانحه با استفاده از تجربيات حاصله.
4ـ ايجاد شرايط عادي بعد از وقوع سانحه با سرعت و به صورتي كار آمد.
5ـ حصول اطمينان از اينكه كاركنان و كتابداران، آموزشهاي كافي ديدهاند و اينكه بايد اين آموزشها،جديد بوده و بصورت صحيح انجام گرفته باشد.
6ـ اطمينان حاصل كردن از اينكه بازرسي مرتب و صحيح، توسط كارشناسان بعمل آمده تا از تغييرشرايط مناسبي كه تأثير منفي در امنيت ساختمان كتابخانه دارد، ممانعت شود.(۱۵)فهرست مفيد ديگري توسط سالي ِا. بو چمن كنن گردآوري شده است كه شش مرحله را براي مقابلهبا سوانح در كتابخانهها پيشنهاد ميكند:
1ـ پذيرفتن مسئوليت برنامهريزي؛
2ـ برنامهريزي پيش از وقوع سانحه؛
3ـ استفاده از عقل سليم؛
4ـ آموزش خود و ديگران، براي برنامهريزي مقابله با سوانح؛
5ـ مطابقت نقطه نظرهايي كه با موقعيت و شرايط ايده آل امكانپذير نيستند.
6ـ نشان دادن عكسالعمل فوري و مطابق با برنامه مقابله با سوانح.(۱۶)تدوين برنامه مقابله با سوانح
چگونگي برنامهريزي براي مقابله با سوانح به عوامل چندي از جمله بزرگي يا كوچكي كتابخانه،تعداد كاركنان و مقدار بودجه، بستگي دارد. به طور مثال، در صورت وجود بودجه كافي ميتوانمشاوري را براي برنامهريزي استخدام كرد.در صورت موجود بودن، نرمافزار كامپيوتري نيز ميتواند درآماده كردن برنامة مقابله با سوانح مورد استفاده قرار گيرد.(۱۷) در صورت امكان، تنظيم برنامه بايد باكمك كاركنان كتابخانه انجام پذيرد. از اينگونه عوامل و اقدامات منافع زيادي حاصل ميگردد. از آنجملهميتوان افزايش اطلاعات حفاظتي كارمندان و آگاهي بيشتر از هدفهاي مؤسسه را نام برد.
همة كاركناني كه در فعاليتها شركت دارند بايد حداكثر استفاده را از قدرت ذهني و فكري خودببرند. انجام اين كار شايد مشكل باشد(۱۸) ولي براي حصول اطمينان از اينكه همه چيز پيش بيني شده،ضروري است.
در اثري كه انجمن كتابخانههاي تحقيقاتي ايالات متحده تحت عنوان "طرح برنامهريزي برايحفاظت و نگهداري: خودآموز كتابخانهها" تهيه كرده روشي را كه بتوان در برنامهريزي براي مقابله باسوانح بكار برد، آمده است(۱۹). اين اثر در واقع براي كتابخانههاي بزرگتر نوشته شده است، اما از آنميتوان براي كتابخانههاي كوچكتر نيز استفاده كرد. توصيه ميشود تيم كوچكي (چهار الي هفت نفر) ازافرادي كه اطلاعات كافي از فعاليتهاي جاري كتابخانهها دارند، تشكيل شود تا با استفاده از فهرستمقابلهاي (Checklist) كه در اين راهنما موجود است، آسيب پذيري كتابخانه را در مقابل سوانح و حوادثبسنجد، برنامهاي را براي مقابله با سوانح طراحي كند و با در نظر گرفتن نيازهاي آيندة كتابخانه، امكانتكميل و توسعه آن را در نظر بگيرد. تكميل برنامه و طرح آن جزء مرحله بعدي است كه به نظر وخواست مدير كتابخانه بستگي دارد و با در نظر گرفتن اولوّيتهاي ديگر اتّخاذ ميگردد و منوط به برنامهاياست كه براي مقابله با سوانح به عنوان بخشي از برنامة حفاظتي تدوين ميشود.
(ادامه دارد...)